Γιάννης Ατζακάς: «Αισθάνομαι αδέσποτο σκυλί της Αριστεράς»

Το βιβλίο του Γιάννη Ατζακά «Θολός Βυθός» (εκδόσεις «Αγρα») είναι μία μαρτυρία σπάνια των ταραγμένων χρόνων του εμφύλιου πολέμου. Γραμμένο σε γλώσσα απλή, με τόνο προσωπικό, δίνει το στίγμα της εποχής. Ξεδιπλώνει την καταπίεση που είχε υποστεί ως παιδί αντάρτη στις μετεμφυλιακές παιδοπόλεις της βασίλισσας Φρειδερίκης. Τη σπουδαιότητα τόσο του λόγου όσο και του περιεχομένου του συγκεκριμένου βιβλίου επιβράβευσε η Επιτροπή Κρατικών Βιβλίων Λογοτεχνίας τιμώντας το με το Βραβείο Μυθιστορήματος.

Τι σημαίνει για εσάς η βράβευσή σας από την Επιτροπή Κρατικών Βιβλίων Λογοτεχνίας του υπουργείου Πολιτισμού;

Πρόκειται για ένα πάρα πολύ ευχάριστο γεγονός. Ειδικά για έναν άνθρωπο όπως εγώ, που ξεκίνησα να γράφω σε μεγάλη ηλικία. Βλέπετε, ύστερα από όλες αυτές τις δύσκολες καταστάσεις που πέρασα στη ζωή μου, ένιωσα πως είχα πολλά προσωπικά ελλείμματα. Με αυτά τα πνευματικά εμβάσματα λοιπόν που μου προσφέρει η συγγραφή, προσπαθώ να κάνω έναν ισοσκελισμό της ζωής μου.

Περιμένατε πως θα βραβευθεί το μυθιστόρημά σας;

Η αλήθεια είναι πως όχι. Ας είναι καλά αυτοί οι καλοί άνθρωποι εκεί πέρα στην επιτροπή του υπουργείου, οι οποίοι αυτές τις γιορτινές μέρες μου έκαναν αυτό το ωραίο δώρο και τώρα χαίρομαι σαν μικρό παιδί.

Ποιος είναι ο λόγος που καθυστερήσατε να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Οι περιστάσεις του βίου. Από έφηβος είχα την «πετριά». Διάβαζα πολλή λογοτεχνία και έτσι εύκολα με προσέβαλε ο ιός της γραφής. Υστερα όμως από μία σειρά αγώνες, συγκρούσεις και πίκρες, που βίωσα από τα χρόνια της δικτατορίας και έπειτα, δεν ευκαίρησα. Περίμενα λοιπόν να βγω στη σύνταξη για να αρχίσω να γράφω. Δεν περίμενα όμως, να είμαι ειλικρινής, κι αυτήν την ανταπόκριση. Εγώ άρχισα να γράφω για την ψυχή μου και το μεράκι μου και όχι για να διακριθώ.

Ποια είναι τα σημαντικότερα βιώματα που έχετε από την περίοδο του εμφυλίου;

Για να είμαι ειλικρινής, δεν έχω απόλυτη συνείδηση από εκείνα τα χρόνια. Ζω μόνον ένα επεισόδιο, όπου κάποιοι αντάρτες μπαίνουν στη Θάσο, εγκλωβίζονται, τους κυνηγούν οι αντίπαλοί τους και καταλήγουν στο χωριό όπου και γίνεται κανονική μάχη. Ακόμη ακούω τις φωνές και τις κατάρες . Αυτό μπορώ να καταθέσω ως εμπειρία.

Ποια είναι η στάση που κρατάτε για τη συγκεκριμένη περίοδο;

Το μόνο που έχω να πω είναι ότι, αν μπορούσε κανείς να γυρίσει πίσω τον τροχό της σοφίας, δε θα έπρεπε σε καμία περίπτωση οι δύο παραστάσεις να εμπλακούν σε αυτήν την ιστορία. Πάντα υπάρχουν και άλλοι δρόμοι. Δυστυχώς, όμως, οι ηγεσίες εκείνη την εποχή δεν επιθυμούσαν αυτούς τους δρόμους.

Είχατε και τη δική σας προσωπική τραγωδία εκείνη την περίοδο.

Οντως. Ο πατέρας μου ήταν αντάρτης και έκανα 35 χρόνια να τον δω. Και πάλι καλά όμως, ήμουν από τους τυχερούς που είδαν τον πατέρα τους. Αλλοι συνάνθρωποί μας δεν είδαν ποτέ συγγενείς και φίλους. Χάθηκαν στα πεδία των μαχών, στα βουνά, τα λαγκάδια και τις εξορίες.

Ποια είναι τελικά η επιρροή που είχαν οι παιδοπόλεις της Φρειδερίκης στα παιδιά που ζούσαν σε αυτές;

Πρόκειται για μία ιδιαίτερη περίπτωση και σίγουρα όχι άδολη. Το 80% των παιδιών τα οποία βρίσκονταν στις παιδοπόλεις ήταν παιδιά ανταρτών. Θα έλεγε κανείς ότι με έναν τρόπο όσοι ζούσαμε εκεί αντιμετωπιζόμασταν ως πολιτικές επενδύσεις για το μέλλον και ερείσματα του θρόνου, ο οποίος κατασκεύαζε υπηκόους. Εξάλλου, και η βασίλισσα Φρειδερίκη, η οποία πήρε την πρωτοβουλία για τη δημιουργία των παιδοπόλεων δεν ήταν η αθώα βασίλισσα που δε θα εμπλεκόταν προς όφελός της, αφήνοντας τα παιδιά στην ησυχία τους. Επρεπε να κερδηθούν. Για τη μοναρχία όμως, όχι για τη δικτατορία.

Σήμερα οι νέοι έχουν ευχέρεια προκειμένου να διαμορφώσουν ελεύθερα προσωπική άποψη;

Θεωρώ πως έχουν. Στους σημερινούς νέους δε λείπει η ελευθερία. Από εκεί και πέρα αν τους την κρύβουν αυτήν την ελευθερία ή δεν μπορούν να τη δουν μέσα από την υπερπληροφόρηση είναι άλλο θέμα. Αυτό που πρέπει να κάνουν οι νέοι είναι να εισπράξουν σωστά τα κατάλληλα μηνύματα.

Διαβάζω σε παλαιότερη συνέντευξή σας τη φράση «Οι σημαίες έχουν βαρύ ίσκιο». Τι θέλετε να πείτε;

Οτι αυτήν τη στιγμή δεν είμαι ενταγμένος πουθενά πολιτικά. Και ούτε θέλω να είμαι. Αισθάνομαι ως αδέσποτο σκυλί της Αριστεράς, που βρίσκεται μακριά από το συντηρητισμό σε έναν ανοιχτό χώρο γεμάτο προβληματισμούς αλλά και απογοητεύσεις.

Τι σημαίνει, τελικά, το γράψιμο για εσάς, κύριε Ατζακά;

Τα πάντα. Αρκεί να μπορώ να γράφω καλά και να ικανοποιείται ένα μέρος από τους αναγνώστες. Ετσι και αλλιώς, όλα τα βιβλία δεν ανήκουν σε όλους.

•