Συνέντευξη του Raoul Vaneigem: Περί έρωτος
Ο Raoul Vaneigem δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Επαναστάτης, ιστορικός των μεσαιωνικών χρόνων και συγγραφέας πολλών βιβλίων μεταξύ των οποίων Η επανάσταση της καθημερινής ζωής (Traite de savoir-vivre a l’usage des jeunes generations), σιτουασιονιστής και συνεργάτης του Guy Debord, ζει σήμερα σε ένα χωριό, είκοσι χιλιόμετρα από τις Βρυξέλλες. Με την ευκαιρία της έκδοσης του πρόσφατου βιβλίου του De l’ amour, του έθεσα μερικές ερωτήσεις για την αγάπη και τη σχέση της με την πολιτική. Όποιες αντιρρήσεις και να είχε κανείς για τις απαντήσεις του, ένα είναι σίγουρο: οι απόψεις του ήταν και παραμένουν «σκληρά τρυφερές» και κυρίως ξεκάθαρες.
Κατηγορία Articles | Comment (0) | Συνέντευξη του Raoul Vaneigem: Περί έρωτοςΓενιά Του Χάους
Ήταν στη δεκαετία του ‘80 που η underground μουσική σκηνή έκανε τα πρώτα της βήματα και άνοιγε το στόμα της απέναντι στη χαύνωση και την πολιτική του πάσχοντα σοσιαλιστικού καπιταλισμού. Από τότε οι 20-άρηδες έγιναν 40-άρηδες και τα μικρά παιδιά, έφηβοι. Η Γενιά του Χάους, ένα από τα αντιπροσωπευτικά γκρουπς εκείνης της περιόδου, καυτηρίασε με την μουσική και το στίχο της την μικροαστική κουλτούρα που βασιζόταν στην επιβίωσης μέσω του ρητού «κάνε το κορόιδο και θα βρεις την άκρη σου».
Με αφορμή το live συνάντησα το Θοδωρή Ηλιακόπουλο (στίχοι-φωνή) αργά κάποιο απόγευμα και μου απάντησε σε ερωτήσεις που κατά καιρούς σκεφτόμουν ότι αν είχα ποτέ τη δυνατότητα θα ρωτούσα τη Γενιά. Ποιοι λόγοι την οδήγησαν στη διάλυση; Ποιο ήταν το χαρακτηριστικό της Γενιάς που την τοποθετεί ακόμα και σήμερα στη θέση του «μεγαλύτερου ελληνικού πανκ γκρουπ»; Ποιο ήταν το μύνημα της Γενιάς; Γιατί αποφάσισε να ανέβει πάλι επί σκηνής ύστερα από τόσα χρόνια;
Οπτικές Γωνίες (POV)
Επεισόδια σε πορεία στο κέντρο της Αθήνας. Όλοι οι φωτογράφοι πίσω από τα ΜΑΤ. Ο αναγνώστης της εφημερίδας νιώθει ότι οι κουκουλοφόροι τού επιτίθενται.
——————
Αρχές του 2000 και οι POV(point of view) τσόντες στο Internet έχουν τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα. Ο πρωταγωνιστής άντρας κρατάει και την κάμερα έτσι ώστε όταν η γυναίκα στρέψει το βλέμμα της σε αυτόν, επί της ουσίας κοιτάει εμάς. Κάθε θεατής έχει την ευκαιρία να νιώσει πώς θα ήταν αν γαμούσε μια πορνοστάρ. Οι πρώτες προσπάθειες για virtual απολαύσεις.
——————
1932. Ο Todd Browning σκηνοθέτης του πρώτου Δράκουλα, σκηνοθετεί την ταινία Freaks. Απαγορεύεται η κυκλοφορία της ταινίας και μέχρι σήμερα παραμένει ένα παραγνωρισμένο αριστούργημα. Ο λόγος; Ο Browning ακολουθεί σε όλη την ταινία την οπτική γωνία των «Τεράτων» και όχι των φυσιολογικών ανθρώπων. Έτσι μας δίνεται η αίσθηση ότι τα πραγματικά τέρατα είμαστε εμείς.
——————
1976. Ο David Cronenberg δηλώνει για την πρώτη του ταινία, Shivers. «Ήθελα να κάνω μια ταινία από την οπτική γωνία του παράσιτου. Της αρρώστιας. Ήθελα να νιώθει ο θεατής την απόλαυση της αρρώστιας καθώς εξαπλώνεται πάνω στους ανθρώπους».
——————
Stanley Kubrick. Κινηματογραφεί όλους τους ήρωές του με την κάμερα ελαφρά πιο χαμηλά από τα πρόσωπά τους έτσι ώστε να μας δημιουργεί μια αίσθηση δέους απέναντί τους. Το 1983 ο Gerard Kargl στο άγνωστο βέλγικο αριστούργημα, Angst επιχειρεί το αντίθετο. Ακολουθεί τον πρωταγωνιστή-δολοφόνο του καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας κοιτώντας τον από ψηλά και δημιουργώντας μας την αίσθηση ότι παρακολουθούμε ένα πειραματόζωο. Ότι κοιτάμε από ψηλά μια κατάσταση και δεν παίρνουμε μέρος σ’ αυτή.
——————
Οι κατασκευαστές βιντεογκέιμ το 1973 παρουσιάζουν το Maze War το πρώτο παιχνίδι υποκειμενικής οπτικής γωνίας. Τα παιχνίδια αυτά παίρνουν την ονομασία FPS (First Person Shooter) και αποτελούν τα πιο επιτυχημένα παιχνίδια στο μέλλον.
——————
Οι κάμερες ασφαλείας πάντα τοποθετούνται σε ένα σημείο του δωματίου που το μάτι δεν πέφτει εύκολα. Ψηλά στο ταβάνι. Συνήθως σε κάποια γωνία. Η δημοσιοποίηση από κάμερες ασφαλείας αρχίζει να δημιουργεί στους ανθρώπους έναν εθισμό στην παρακολούθηση. Το μάτι ερεθίζεται όχι από αυτό που συμβαίνει μπροστά στην κάμερα άλλα από την κρυμμένη οπτική γωνία της κάμερας.
——————
Στην πορνοταινία της Τζούλιας βλέπουμε μόνο την Τζούλια. Την κάμερα δεν την κρατάει ο συμπρωταγωνιστής οπότε δεν μιλάμε για POV ταινία. Η κάμερα πολύ αυστηρά και πολύ επιτυχημένα ακολουθεί την ουσία αυτής της κινηματογραφημένης στιγμής. Ο καμεραμάν γνωρίζει πολύ καλά ότι η ουσία είναι το να κινηματογραφήσει την Τζούλια και μόνο την Τζούλια. Η οπτική γωνία αυτής της ταινίας είναι η δική μας. Μας δείχνει αυτό που θέλουμε να δούμε.
——————
Η οπτική γωνία του ανθρώπου δυστυχώς από τη φύση του είναι αυτή της κριτικής και όχι της αυτοκριτικής. Ο άνθρωπος κοιτάει τον άλλον άνθρωπο και όχι τον εαυτό του. Η φύση φρόντισε γι’ αυτό. Αντιστρέψτε την οπτική γωνία. Αφήστε την κάμερα να δει εσάς. Το όπλο να σας σημαδέψει. Θα δείτε ότι εσείς είστε το τέρας. Το άγνωστο σώμα πίσω απ’ την Τζούλια. Απέναντί σας βρίσκεται η αστυνομία. Φοράτε και σεις κουκούλα τώρα.
Αλέξανδρος Βούλγαρης – κοντέινερ Ιούνιος 2010
Κατηγορία Articles | Comment (0) | Οπτικές Γωνίες (POV)Από τα κούτσουρα
Με αφορμή το άρθρο του Θανάση Τσιγγανά στην Καθημερινή της Παρασκευής, 16 Απριλίου, ένας από τους καημούς, που ξέρει τόσο καλά να υφαίνει η Θεσσαλονίκη, βγήκε στην επιφάνεια. Αυτός, για το κλάδεμα των δέντρων. Λίγες μέρες πριν, άφησα μια γλάστρα να σκάσει σαν καρπούζι στο πεζοδρόμιο, (ο βασιλικός είχε ξεραθεί), πετώντας την από το μπαλκόνι του πρώτου ορόφου και έχοντας βεβαιωθεί, ότι δεν περνούσε κανείς. Απονενοημένο διάβημα, εφόσον οι παρακλήσεις και τα δάκρυά μου για το νεαρό πλατάνι, δεν συγκίνησαν τον ξυλοκόπο, στο ανυψωτικό, που το κόντηνε κατά δύο τουλάχιστον μέτρα, χωρίς λόγο: δεν ακουμπούσε σε μπαλκόνι και τα καλώδια είναι πλέον υπόγεια.
Όμως, να, έτσι, επειδή κλάδεψαν τα άλλα πλατάνια του δρόμου, τα κλάδεψαν, τρόπος του λέγειν, τα άφησαν κούτσουρα, θλιβερά απο μηνάρια μιας προηγούμενης πράσινης ζωής.
Χρειάστηκα δύο ώρες για να συνέλθω, ξεχνώντας, στο διάστημα αυτό, τη διεθνή κατάσταση, το χάλι της χώρας, τους σεισμούς στην Αϊτή και τη Χιλή, το χρέος του τρίτου κόσμου, τους μετανάστες, τα πυρηνικά, την τρομοκρατία, την έγνοια για τους αγαπημένους μου, τους έρωτες, τις ευτυχισμένες μέρες, τις απουσίες, τα σχέδια για το αύριο. Στο κεφάλι μου υπήρχε μόνο ο φριχτός ήχος του αλυσοπρίονου, που διέκοψε την επικοινωνία μου με τη ζωή όπως έκοψε την κορυφή του νεαρού δέντρου, γεμάτου μικρά μεταξωτά φύλλα, δύο μόλις εβδομάδων.
Γιατί άραγε οι ευρωπαϊκές πόλεις έχουν δέντρα με πυκνές φυλλωσιές, που δίνουν σκιά, καθαρίζουν την ατμόσφαιρα, απορροφούν το θόρυβο; (κι ας μην τα έχουν τόση ανάγκη, εφόσον δεν είναι πρώτες σε σωματίδια, όπως η δική μας, ούτε ελπίζουν στα δέντρα, όπως εμείς, για να κρύψουμε ό,τι χτίσαμε.) Γιατί άραγε οι Κουτόφραγκοι δεν ζητούν τα φώτα του Δήμου Θεσσαλονίκης, όχι μόνο για το κλάδεμα των δέντρων, αλλά και τον αστικό εξοπλισμό, τα πέτρινα παγκάκια, που το καλοκαίρι, σου τον καίνε και το χειμώνα, σου τον παγώνουν, την αντικατάσταση των μπλε εμαγιέ πινακίδων των δρόμων από μαρμάρινες με μαύρο πλαίσιο, (μακριά από δω), την απαράδεκτη θέση των διαβάσεων για τα άτομα με μειωμένη όραση, τη «διαμόρφωση» των δημόσιων χώρων, τη λατρεία των πλακοστρώσεων;
Οι επί κεφαλής Νομαρχίας, Δήμου και Εκκλησίας, το τρίγωνο των Βερμούδων, παρασύρουν την πόλη σε ένα αργό βύθισμα.
Η Τέχνη της Φορολογίας ή η Φορολογία της Τέχνης
Στο Μεξικό, οι εικαστικοί καλλιτέχνες μπορούν να πληρώσουν τους φόρους τους με έργα τέχνης. Αυτή είναι η συμφωνία που η πολιτεία του Μεξικό έχει κάνει με τους καλλιτέχνες από το 1957, δημιουργώντας μία σύγχρονη συλλογή έργων τέχνης που θα έκαναν και τους έμπειρους επιμελητές μουσείων να λιποθυμήσουν.
Κι ενώ η προθεσμία λήξης για την κατάθεση των φορολογικών δηλώσεων πλησιάζει και στο Μεξικό πλησιάζει, οι φοροεισπράκτορες ετοιμάζονται να δημιουργήσουν άλλη μία έξοχη «σοδειά» από αριστουργήματα.
Υπάρχει φυσικά μία αναλογική κλίμακα. Αν ένας καλλιτέχνης πουλήσει 21 κομμάτια, η κυβέρνηση παίρνει έξι. Μία 10μελής επιτροπή αποτελούμενη από καλλιτέχνες διασφαλίζει ότι κανείς δεν προσπαθεί να δώσει έργα που δεν αξίζουν.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, το Υπουργείο Οικονομικών της χώρας έχει ήδη στην ιδιοκτησία του 4.248 έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, χαρακτικής καθώς και φωτογραφίας από τους Diego Rivera, Rufino Tamayo, Leonora Carrington και άλλους μεγάλους καλλιτέχνες. Στο apartados.hacienda.gob.mx/ cultura/index.html μπορεί κανείς να δει τα έργα τέχνης που έχουν χρησιμοποιηθεί για την πληρωμή των φόρων από την έναρξη του εν λόγω προγράμματος. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν καλλιτέχνες από όλες τις μορφές εικαστικής τέχνης.
Τακέσι Κιτάνο, ο «γιος του ζωγράφου»
Με περίεργο χιούμορ, μια βαθιά σοβαρότητα κι αυτή την ίδια χαρά που έχει για τη ζωή και ξεπηδάει απροσδόκητα σε όλες του τις ταινίες, ο μεγάλος μετρ του γιαπωνέζικου σινεμά Τακέσι Κιτάνο δημιούργησε για τη Fondation Cartier pour l’ art contemporain (fondation.cartier.com) στο Παρίσι μία έκθεση-εγκατάσταση, η οποία προσγειώνεται απαλά επάνω στον φράχτη που περικλείει τις απέραντες δυνατότητες της παιδικής ηλικίας.
Ζωγραφική, βίντεο, αντικείμενα και σκηνικά αλλόκοτα, που συγκατοικούν με παιχνιδιάρικες μηχανικές εγκαταστάσεις, προκαλούν κάθε κλισέ για την παιδική ηλικία και παρωδούν τη μοντέρνα τέχνη, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που τοποθετεί τον επισκέπτη μέσα σε ένα από τα πιο υπερβατικά ταξίδια- προσεγγίσεις της παιδικής ηλικίας που έχει δει ποτέ.
Τα έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία με τα οποία συγκρότησε ο Κιτάνο αυτό το παράδοξο πρότζεκτ ξεκινούν από τον τίτλο της έκθεσης. Γιατί «Γιος ζωγράφου» (Gosse de peintre); Επειδή ο Κιτάνο αναφέρεται στην τραυματική σχέση που διατηρούσε με τις επαγγελματικές δραστηριότητες του πατέρα του όταν ήταν παιδί. Οταν ο Κικουτζίρο Κιτάνο (όνομα οικείο σε όσους έχουν δει την ταινία του «Το Ταξίδι του Κικουτζίρο») δεν μπόρεσε να επιβιώσει ως ζωγράφος και κατέληξε να βάφει σπίτια στο μεταπολεμικό Τόκιο, η παιδική κοινότητα της γειτονιάς ξεκίνησε ένα οδυνηρό παιχνίδι γελοιοποίησης το οποίο κατηύθυνε εξ ολοκλήρου εναντίον του Τακέσι μέχρι… τελικής πτώσεως. Μέχρι δηλαδή τη στιγμή που ο πατέρας Κιτάνο εγκατέλειψε και οικογένεια και γειτονιά!
Μάρκος Μέσκος: Ένας κρυφός ποιητής της Θεσσαλονίκης
Είναι ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς. Ο βραβευμένος ποιητής (που ζει μόνιμα στη Θεσσαλονίκη από το 1981) μας μίλησε για την τέχνη, τον θάνατο και τα τοπία της ζωής του.
Κύριε Μέσκο, είδατε την Ψυχή Βαθιά του Παντελή Βούλγαρη;
Την είδα.
Πώς σας φάνηκε; Σας ρωτώ όχι μόνο επειδή ο εμφύλιος απασχολεί και το δικό σας έργο, αλλά και επειδή στην αρχή και στο τέλος της ταινίας παρατίθενται δικοί σας στίχοι («Σε ποιον θάνατο πήγες. Περνούσε αεράκι από εκεί;» – «Στοχάσου: Πόσο κράτησε το Θαύμα˙ πόσον η κακιά Στιγμή!»).
Το φιλμ κάνει μια απόπειρα αναφοράς στον εμφύλιο – πρόκειται για μια σημαντική προσπάθεια αυτογνωσίας. Ο Παντελής Βούλγαρης έβαλε αυτό τον πόλεμο στο προσκήνιο πάλι. Δεν νομίζω ότι φιλοδοξούσε να κάνει λεπτομερή καταγραφή της ιστορίας, μιλάμε για μια δειγματοληψία του εμφυλίου. Αυτό που ήθελε να κάνει το κατάφερε. Κάποια πλάνα δεν με βρίσκουν σύμφωνο, υπάρχουν ιστορίες που έχουν βιωθεί από εμένα διαφορετικά – δεν μπορώ να μην τονίσω όμως την καλή του προαίρεση (με τη συμπαράσταση της γυναίκας του της Ιωάννας Καρυστιάνη). Είναι ένα κέρδος τελικά, και πρέπει να ξαναδούμε τα πράγματα απ’ την αρχή – και σε βάθος.
Κατηγορία Articles | Comment (0) | Μάρκος Μέσκος: Ένας κρυφός ποιητής της ΘεσσαλονίκηςΣτις νάρκες του Έβρου, στον πάτο του Αιγαίου
Υπάρχει ένα σύνθημα που το διαβάζεις γραμμένο σε τοίχους, με θυμωμένα νευρικά γράμματα και μαύρη μπογιά: «Στις νάρκες του Έβρου, στον πάτο του Αιγαίου χτίζεται η ασφάλεια του κάθε Ευρωπαίου». Όλοι μας κάπου το έχουμε δει – δεν μπορεί…
Μου αρέσει αυτό το σύνθημα – κι όχι μόνο επειδή αυτοί που το γράφουν, αν μη τι άλλο, το κάνουν επειδή το πιστεύουν, δίχως να περιμένουν ανταλλάγματα και παραπολιτική βολή. Μου αρέσει γιατί υπαινίσσεται την ανθρωποφαγική βάση του δομημένου πολιτισμού μας, γιατί τσαλακώνει τη αναπόφευκτη δικαιολογία του «εγώ δεν ήξερα, δεν έβλεπα, δεν άκουγα», του «ζω την ιστορία χωρίς εμένα». Κι ακόμη: μου αρέσει γιατί αντιστέκεται στην ελληνοθρεμμένη και δυτικότροπη αυτοκατάφασή μας – αντίσταση για την οποία τόσο πάλεψαν, ο καθένας με τον τρόπο του, ένας γλωσσολόγος στην Ελλάδα και μια συγγραφέας στην Αμερική που έφυγαν με διαφορά λίγων ημερών: ο Τάσος Χριστίδης και η Σούζαν Σόνταγκ δεν πρόλαβαν την ανατολή του 2005, πρόφτασαν ωστόσο να πετάξουν τη φουχτιά τους με τον γόνιμο σπόρο.
Κατηγορία Articles | Comment (0) | Στις νάρκες του Έβρου, στον πάτο του ΑιγαίουBookcrossing. Τα βιβλία θέλουν να ταξιδεύουν ελεύθερα…
Bookcrossing είναι να «ξεχνάς» βιβλία σε παγκάκια, πάρκα, καφετέριες, πλατείες , αφήνοντάς τα ελεύθερα να γυρίσουν τον κόσμο.
Είναι μια παράδοση , διαδεδομένη εδώ και χρόνια σε πολλές χώρες του κόσμου, ιδιαίτερα δημοφιλής ανάμεσα στους νεαρούς βιβλιόφιλους. Η διαδικασία είχε ως εξής: Όταν κάποιος αποφάσιζε να «απελευθερώσει» ένα βιβλίο, έγραφε στην πρώτη ή την τελευταία σελίδα το όνομα του, την περιοχή, και την ημερομηνία «απελευθέρωσης» και το άφηνε κάπου. Αυτός που θα το έβρισκε τυχαία στο διπλανό παγκάκι μπορούσε να το πάρει, να το διαβάσει, να γράψει κι αυτός τα στοιχεία του και να το «απελευθερώσει» ξανά. Έτσι τα βιβλία ταξίδευαν από χέρι σε χέρι σ’ όλο τον κόσμο .
Το Μάρτιο του 2001 ο Ron Hornbaker και η γυναίκα του Kaori αποφάσισαν να οργανώσουν και να εκσυγχρονίσουν κάπως αυτή την διαδικασία, κι έτσι εγένετο το site του bookcrossing: www.BookCrossing.com
Κατηγορία Articles | Comment (0) | Bookcrossing. Τα βιβλία θέλουν να ταξιδεύουν ελεύθερα…Ραγδαία στελεχόπτωση: Όταν τα παιδιά καριέρας αυτοκτονούν
Όταν τα παιδιά καριέρας αυτοκτονούν, η ίδια η καριέρα αξίζει να περάσει στην Ιστορία ως η πιο καλά διαφημισμένη τάση του καπιταλισμού. Και να μείνει εκεί. Στην Ιστορία. Γιατί εδώ, στην πραγματικότητα, δεν βοηθάει πια κανέναν. Η καριέρα ως ιδέα και αυτοσκοπός ξεπεράστηκε. Από τις στάχτες της τρέχουσας οικονομικής κρίσης ξεφύτρωσε ένα νέο μοντέλο εργασίας, θεωρητικά πιο ευέλικτο και απελευθερωτικό. Πρακτικά, εντελώς δυσοίωνο. Ευτυχώς, υπάρχει πάντα το ψάρεμα…
Σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου αν η ανεργία σημειώσει αύξηση 3%, οι αυτοκτονίες θα εμφανίσουν άνοδο 4%, οι δολοφονίες θα αυξηθούν κατά 6% και ο αλκοολισμός κατά 28%. Στο μεγάλο κραχ του 1929, για παράδειγμα, οι αυτοκτονίες ανήλθαν σε 23.000. Στο σχόλασμα, τα στελέχη ευχόντουσαν καλό Σαββατοκύριακο και έφευγαν απ’ το παράθυρο. Το θέμα θα μπορούσε να τελειώσει εδώ, αν δεν φοβόμασταν ότι δουλειά της Ιστορίας είναι να επαναλαμβάνεται.
Τους τελευταίους είκοσι μήνες (μεσούσης της κρίσης, δηλαδή), η France Telecom –γαλλικός κολοσσός στον τομέα των επικοινωνιών– «μέτρησε» 25 αυτοκτονίες υπαλλήλων της και άλλες τόσες απόπειρες, εισάγοντας τη φράση mode du suicide στο καθημερινό λεξιλόγιο κάθε εργαζομένου της. Για την ιστορία, η France Telecom ήταν ο αντίστοιχος δικός μας ΟΤΕ. Όταν ιδιωτικοποιήθηκε, εξαφάνισε 40.000 θέσεις εργασίας – το δίλημμα που είχε τεθεί τότε στους υπαλλήλους ήταν: παραίτηση ή πλήρης αποδοχή των νέων συνθηκών εργασίας. Όσοι έμειναν, λοιπόν, έπρεπε να παλέψουν με τον εκφοβισμό, την ψυχολογική πίεση, τον ανταγωνισμό, την εντατικοποίηση – έννοιες όχι ακριβώς σύμφυτες με την ανθρώπινη φύση, και δη τη φύση του μέσου Ευρωπαίου. Έτσι, άρχισαν να βρίσκουν διέξοδο άλλος βουτώντας στο κενό από το παράθυρο του γραφείου του, άλλος μπήγοντας ένα μαχαίρι στην κοιλιά του κατά τη διάρκεια του meeting. Όταν οι αυτόχειρες έφτασαν τους 25, η εταιρεία μάλλον θορυβήθηκε και αποφάσισε να άρει το μέτρο των διαρκών μεταθέσεων και να καταργήσει το «πλάνο προσωπικών στόχων με χρονοδιάγραμμα». Προσέλαβε εκατό ψυχιάτρους, εγκαινίασε την τηλεφωνική γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης, μοίρασε ερωτηματολόγια και υποσχέθηκε εχεμύθεια. Την ίδια στιγμή που και άλλες εταιρείες ανά τον πλανήτη μπαίνουν δειλά δειλά στο χορό της αυτοκτονικής επιδημίας.
